तेल आणि तुपाचा अतिवापर ठरतो पोटाच्या विकारांचे कारण; कोणत्या पदार्थाला पचण्यासाठी शरीराला किती तास लागतात, वाचा सविस्तर.
भारतीय घरांमध्ये रोजच्या जेवणात चपाती, पराठा आणि पुरी हे तीन पदार्थ अगदी आवडीने खाल्ले जातात. मात्र, अनेकदा हे पदार्थ खाल्ल्यानंतर पोट फुगणे, गॅस, छातीत जळजळ (ॲसिडिटी) किंवा प्रचंड आळस येण्याचा त्रास अनेकांना जाणवतो. याचे मुख्य कारण म्हणजे या पदार्थांची बनवण्याची पद्धत आणि त्यात वापरले जाणारे तेल किंवा तूप, जे आपल्या पचनसंस्थेवर थेट परिणाम करतात. आरोग्याला निरोगी ठेवण्यासाठी आणि पोटाचे विकार टाळण्यासाठी या तिन्ही पिठाच्या पदार्थांपैकी कोणता पदार्थ शरीरासाठी किती हलका किंवा जड ठरतो, याचा पचन विज्ञानावर आधारित हा एक विशेष आढावा:
१. साधी चपाती किंवा फुलका (सर्वात उत्तम आणि हलका पर्याय)
दैनंदिन आहाराच्या दृष्टीने कोरडी चपाती किंवा फुलका हा पोटासाठी सर्वात सुरक्षित आणि हलका आहार मानला जातो. चपाती भाजताना तेल किंवा तुपाचा वापर नगण्य किंवा अगदी कमी केला जातो. गव्हाच्या पिठामध्ये नैसर्गिकरित्या फायबरचे (चोथ्याचे) प्रमाण भरपूर असल्याने ते पचनक्रिया गतिमान ठेवते. एक साधी चपाती पूर्णपणे पचण्यासाठी शरीराला साधारणपणे २ ते ३ तास लागतात. त्यामुळे वजन नियंत्रणात ठेवू इच्छिणाऱ्या, मधुमेह असलेल्या किंवा गॅस-ॲसिडिटीचा जुना त्रास असलेल्या रुग्णांसाठी चपाती हाच सर्वोत्तम पर्याय आहे.
२. पराठा (चविष्ट पण पचायला जड)
पराठा हा चपातीपेक्षा शरीरासाठी जड मानला जातो कारण तो शेकताना तेल, बटर किंवा तुपाचा सढळ हाताने वापर केला जातो. त्यातही जर तुम्ही बटाटा, पनीर, गोबी किंवा इतर मसालेदार सारण भरलेला (Stuffed) पराठा खात असाल, तर पचनसंस्थेचे काम अधिक वाढते. असा पराठा पूर्णपणे पचण्यासाठी शरीराला ३ ते ४ तास लागतात. पराठ्याचे अतिसेवन केल्याने पोटात जडपणा येतो आणि शरीरात सुस्ती किंवा आळस जाणवू लागतो, त्यामुळे याचे प्रमाण मर्यादित असावे.
३. पुरी (अपचन आणि ॲसिडिटीचे मुख्य कारण)
पुरी हा दिसायला छोटा असला तरी पचनाच्या बाबतीत सर्वात जड पदार्थ आहे. पुरी ही तेलामध्ये ‘डीप फ्राय’ (तळली) जात असल्यामुळे ती प्रचंड प्रमाणात तेल शोषून घेते. कोणत्याही तेलकट किंवा फॅट्सयुक्त पदार्थाचे विघटन करण्यासाठी आपल्या शरीराला आणि यकृताला (Liver) खूप जास्त मेहनत घ्यावी लागते. परिणामी, अवघ्या काही पुऱ्या पचवण्यासाठी पोटाला साधारण ४ ते ६ तास एवढा मोठा वेळ लागतो. रात्रीच्या वेळी किंवा नियमित पुऱ्या खाल्ल्यास अपचन, पोट फुगणे आणि तीव्र ॲसिडिटीचा त्रास होऊ शकतो.
जर तुम्हाला तुमचे पोट हलके आणि पचनसंस्था निरोगी ठेवायची असेल, तर रोजच्या आहारात चपातीला पहिले प्राधान्य द्या. पराठा आणि पुरी हे जिभेचे चोचले पुरवण्यासाठी अधूनमधून खाणे ठीक आहे, मात्र रात्रीच्या जेवणात तळलेले किंवा जास्त तेलकट पदार्थ खाणे पूर्णपणे टाळावे, जेणेकरून रात्री शांत झोप लागेल आणि सकाळी पोट साफ होण्यास मदत होईल.
