अचानक लागणारा थरकाप हे कमजोरीचे लक्षण नाही, तर शरीराची ‘सुपर-ॲक्टिव्ह’ यंत्रणा!
रात्रीच्या वेळी अचानक आलेला मोठा आवाज, डोळ्यांसमोर घडलेला अपघात किंवा कुणीतरी पाठीमागून येऊन दिलेला धक्का… अशा प्रसंगांत अनेकांच्या हातापायांना थरथर सुरू होते. काहींचा आवाज कापतो, तर काहींना पूर्ण अंगाला काटा आल्यासारखे वाटते. अनेकदा आपण विचार करतो की, “मी इतका का घाबरलो?” किंवा “माझे मन इतके कमजोर का आहे?” पण विज्ञान सांगते की, ही भीती केवळ एक भावना नसून आपल्या शरीराने स्वतःच्या संरक्षणासाठी दिलेली एक अत्यंत वेगवान, नैसर्गिक आणि वैज्ञानिक प्रतिक्रिया आहे.
भीती वाटताच मेंदू आणि शरीरात काय घडते?
जेव्हा आपण एखाद्या धोक्याचा सामना करतो, तेव्हा आपले शरीर काही सेकंदांच्या आत स्वतःला वाचवण्यासाठी सज्ज होते. या संपूर्ण प्रक्रियेत मेंदू आणि हार्मोन्स महत्त्वाची भूमिका बजावतात:
जेव्हा शरीराला धोक्याचा अंदाज येतो, तेव्हा मेंदूमधील ‘अमिग्डाला’ हा भावना आणि भीती नियंत्रित करणारा भाग त्वरित सक्रिय होतो. हा भाग संपूर्ण शरीराला “सावध व्हा” असा हाय-अलर्ट संदेश पाठवतो. संदेश मिळताच शरीर तातडीने या मोडमध्ये जाते. म्हणजेच समोर आलेल्या परिस्थितीशी दोन हात करायचे (फाईट) की तिथून पळ काढायचा (फ्लाईट), यासाठी स्नायू सज्ज होतात. या प्रक्रियेत शरीरात ‘ॲड्रिनालाईन’ नावाचे हार्मोन मोठ्या प्रमाणात स्त्रवू लागते. यामुळे हृदयाचे ठोके वेगाने वाढतात, श्वासोच्छवास जलद होतो आणि रक्ताचा प्रवाह थेट हातापायांच्या स्नायूंकडे वेगाने वळवला जातो.
शरीरात अचानक निर्माण झालेल्या या प्रचंड ऊर्जेमुळे आणि स्नायूंवरील अतिताणामुळे हातापायांना थरकाप सुटतो. त्यामुळे हा थरकाप तुमची भीती किंवा कमजोरी दाखवत नसून, तुमचे शरीर धोक्याशी लढायला पूर्णपणे तयार असल्याचा तो संकेत असतो.
अचानक भीती वाटल्यास काय करावे?
जर एखाद्या प्रसंगाने तुम्ही अचानक घाबरलात आणि शरीराची थरथर थांबत नसेल, तर खालील गोष्टी करून तुम्ही स्वतःला सामान्य करू शकता: हळूहळू आणि दीर्घ श्वास घेतल्याने हृदयाचे वेगाने वाढणारे ठोके नियंत्रणात येतात आणि मेंदूला शांत होण्यास मदत होते. दोन घोट पाणी प्यायल्याने शरीरातील अंतर्गत ताण कमी होतो आणि स्नायू रिलॅक्स होतात. मनात भीतीचे विचार आणण्याऐवजी “सगळं काही ठीक आहे” असा सकारात्मक विचार करा किंवा जवळच्या व्यक्तीशी संवाद साधा. मन शांत करण्यासाठी मोबाईल पाहणे, आवडते संगीत ऐकणे किंवा जागेवरून उठून थोडे चालणे फायदेशीर ठरते.
