महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक परंपरेत आषाढी एकादशीला अत्यंत पवित्र आणि विशेष स्थान आहे. वारकरी संप्रदायासाठी हा दिवस केवळ धार्मिक उत्सव नसून श्रद्धा, भक्ती आणि समर्पणाचा महापर्व मानला जातो. राज्याच्या विविध भागांतून लाखो वारकरी अनेक दिवसांचा पायी प्रवास करत, टाळ-मृदुंगाचा गजर, अभंग आणि हरिनामाच्या अखंड घोषात पंढरपूरकडे प्रस्थान करतात. पाऊस, उन्हाची तमा न बाळगता “ज्ञानोबा-तुकाराम”च्या जयघोषात विठ्ठलाच्या भेटीची आस मनात ठेवून चालणारी ही वारी महाराष्ट्राच्या संतपरंपरेचे जिवंत प्रतीक मानली जाते. आषाढ महिन्यातील शुक्ल पक्षातील एकादशीला देवशयनी किंवा महाएकादशी असेही म्हटले जाते.
धार्मिक मान्यतेनुसार या दिवशी भगवान विष्णू शेषनागावर योगनिद्रेत जातात आणि कार्तिकी एकादशीला जागे होतात. याच दिवसापासून चातुर्मासालाही प्रारंभ होत असल्याने या एकादशीचे धार्मिक महत्त्व अधिक वाढते. संत ज्ञानेश्वर महाराज आणि संत तुकाराम महाराज यांच्या पालख्यांपासून सुरू झालेली पंढरपूर वारी आजही लाखो भाविकांना भक्तीच्या एका सूत्रात बांधून ठेवते. विठ्ठल-रुक्मिणीचे दर्शन घेण्यासाठी पंढरपूरमध्ये उसळणारी भक्तांची गर्दी, अभंगांचा निनाद आणि भक्तिमय वातावरण प्रत्येकाच्या मनाला आध्यात्मिक समाधान देते. श्रद्धा, समता आणि भक्तीचा संदेश देणारी आषाढी एकादशी ही महाराष्ट्राच्या संस्कृतीची आणि वारकरी परंपरेची अमूल्य ओळख मानली जाते.
