केतकीच्या बनी’ ते ‘आजकल तेरे मेरे प्यार के चर्चे’सारख्या अजरामर गाण्यांनी रसिकांच्या मनावर राज्य करणाऱ्या ‘सूरमयी’ गानकोकिळेने घेतला अखेरचा श्वास
आपल्या स्वर्गीय आणि मंत्रमुग्ध करणाऱ्या सुमधुर आवाजाने मराठी व हिंदी चित्रपटसृष्टीला समृद्ध करणाऱ्या ज्येष्ठ पार्श्वगायिका, पद्मभूषण सुमन कल्याणपूर यांचे रविवारी रात्री साडेआठच्या सुमारास निधन झाले. त्या ८९ वर्षांच्या होत्या. त्यांच्या जाण्याने भारतीय संगीत क्षेत्रातील एका सुवर्णयुगाचा अंत झाला असून, संगीत विश्वाची कधीही न भरून निघणारी हानी झाली आहे. आज (सोमवार) दुपारी १२:३० वाजल्यापासून त्यांचे पार्थिव अंतिम दर्शनासाठी ‘शिवशक्ती अपार्टमेंट’ येथे ठेवण्यात येणार असून, त्यानंतर दुपारी २:०० वाजता शासकीय इतमामात त्यांच्यावर अंत्यसंस्कार केले जातील.
सुमन कल्याणपूर (लग्नापूर्वीचे नाव: सुमन हेमाडी) यांचा जन्म १९३७ मध्ये बांगलादेशची राजधानी ढाका येथे झाला होता. पुढे १९४३ मध्ये त्यांचे कुटुंब मुंबईत स्थायिक झाले आणि येथूनच त्यांच्या सांगीतिक प्रवासाची मुहूर्तमेढ रोवली गेली. त्यांनी पंडित लक्ष्मणराव अमृते यांच्याकडून शास्त्रीय संगीताचे शास्त्रशुद्ध धडे घेतले. १९५४ मध्ये आलेल्या ‘दरवाजा’ या चित्रपटातून त्यांनी पार्श्वगायनाची सुरुवात केली. त्या काळात त्यांच्या आवाजातील कमालीचे गोडवे आणि गायकीची शैली गानकोकिळा लता मंगेशकर यांच्याशी साधर्म्य दर्शवणारी असल्याने, सुरुवातीला अनेक दिग्गजांनी त्यांचा उल्लेख ‘दुसरी लता’ असाही केला होता. मात्र, आपल्या अफाट कौशल्याच्या बळावर त्यांनी सात दशकांहून अधिक काळ स्वतःची एक स्वतंत्र आणि अढळ ओळख निर्माण केली. रामानंद कल्याणपूर यांच्याशी विवाहबद्ध झाल्यानंतर त्या ‘सुमन कल्याणपूर’ या नावाने संगीत विश्वात अजरामर झाल्या.
सुमनजींनी गायलेली हिंदी आणि मराठी गाणी आजही पिढ्यानपिढ्या रसिकांच्या ओठांवर आणि मनात घर करून आहेत. हिंदीतील ‘ना तुम हमे जानो’, ‘आजकल तेरे मेरे प्यार के चर्चे’, ‘रिमझिम के तराने लेके’ असोत, किंवा मराठी भावसंगीतातील मैलाचा दगड ठरलेली ‘केतकीच्या बनी तेथे नाचला ग मोर’, ‘जिथे सागरा धरणी मिळते’, ‘नाविका रे वारा वाहे रे’, आणि ‘आईसारखे दैवत साऱ्या जगतावर नाही’ ही गाणी त्यांच्या आवाजामुळेच अजरामर झाली. याशिवाय ‘निंबोणीच्या झाडामागे’, ‘केशवा माधवा’, ‘देव माझा विठु सावळा’ आणि बालगीत ‘उठा उठा चिऊताई’ यांसारख्या विविध धाटणीच्या गाण्यांमधून त्यांनी आपल्या आवाजाची अष्टपैलूता सिद्ध केली होती. त्यांच्या जाण्याने संगीताचा एक सुश्राव्य अध्याय मिटला असला, तरी त्यांनी मागे ठेवलेला सुरांचा वारसा अनंतकाळ रसिकांना आनंद देत राहील.
