इअरबड्स किंवा टोकदार वस्तूंचा वापर टाळण्याचे तज्ज्ञांचे आवाहन; कानाची नैसर्गिक स्वच्छता प्रणाली समजून घेणे गरजेचे
अनेकांमध्ये अशी एक समजूत असते की, कानात साचणारा मळ (इअरवॅक्स) ही एक प्रकारची घाण आहे आणि ती वारंवार स्वच्छ केली पाहिजे. याच गैरसमजातून अनेक जण रोज किंवा आठवड्यातून अनेकदा कान साफ करण्याचा प्रयत्न करतात. मात्र, वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मते, हा विचार पूर्णपणे चुकीचा आहे. कानातील मळ हा प्रत्यक्षात कानाच्या आरोग्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा असून तो एका नैसर्गिक संरक्षण कवचासारखे काम करतो. त्यामुळे विनाकारण किंवा सतत कान कोरत राहणे कानाचे मोठे नुकसान करू शकते.
वैद्यकीय परिभाषेत या मळाला ‘सेरुमेन’ (Cerumen) म्हटले जाते. हा आपल्या कानाच्या नलिकेतील विशिष्ट ग्रंथींमधून नैसर्गिकरीत्या पाझरतो. बहुतांश लोक कानात मळ दिसताच तो अस्वच्छतेचे लक्षण मानून कापसाच्या कांड्या (कॉटन बड्स), हेअरपिन, चावी किंवा इतर टोकदार वस्तू कानात घालून तो काढण्याचा प्रयत्न करतात. परंतु, ही सवय अतिशय घातक ठरू शकते. वास्तविक पाहता, हा मळ कानाच्या आतील नाजूक भागांचे रक्षण करतो. बाहेरील धूळ, घाण, घातक जंतू आणि लहान कीटकांना तो कानाच्या पडद्यापर्यंत पोहोचण्यापासून रोखतो. तसेच कानाच्या आतील त्वचेमधील ओलावा टिकवून ठेवून कोरडेपणा, खाज आणि जळजळ यांसारख्या समस्यांपासून कानाचा बचाव करतो.
जेव्हा आपण कॉटन बड्स किंवा इतर कोणत्याही वस्तूने कान साफ करतो, तेव्हा तो मळ बाहेर येण्याऐवजी उलट कानाच्या अधिक आत ढकलला जातो. यामुळे कानाच्या आत मळाचा घट्ट गोळा तयार होऊन कान दुखणे, ऐकण्याची क्षमता मंदावणे, कानात सतत वेगवेगळ्या प्रकारचे आवाज येणे (टिनिटस), चक्कर येणे आणि गंभीर परिस्थितीमध्ये कानाचा पडदा फाटण्याचा मोठा धोका निर्माण होतो. जर कानात अतिप्रमाणात मळ साचून ऐकण्यास त्रास होत असेल, कान गच्च झाल्यासारखा वाटत असेल किंवा तीव्र वेदना होत असतील, तरच तो मळ काढण्याची गरज असते. एरवी, आपले कान स्वतःची स्वच्छता नैसर्गिकरीत्या च्युइंगम चघळताना किंवा बोलताना होणाऱ्या जबड्याच्या हालचालींद्वारे करत असतात.
कानाच्या चांगल्या आरोग्यासाठी खालील गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक आहे :
- कानाच्या छिद्रामध्ये कॉटन बड्स, पिन, चावी किंवा कोणतीही टोकदार वस्तू घालणे पूर्णपणे टाळावे.
- कानाची स्वच्छता करताना केवळ कानाचा बाहेरील भाग मऊ, स्वच्छ आणि किंचित ओलसर कापडाने हलक्या हाताने पुसून घ्यावा.
- कान आतून कधीही जोरात घासू नये.
- जर तुम्हाला कानदुखी, कानातून पाणी किंवा पू येणे, ऐकण्यास त्रास होणे किंवा कान बंद होणे अशी लक्षणे जाणवल्यास स्वतः कोणतेही घरगुती उपाय किंवा ड्रॉप्स न वापरता, तातडीने कान-नाक-घसा तज्ज्ञांचा (ENT Specialist) सल्ला घ्यावा.
थोडक्यात सांगायचे तर, कानातील मळ ही शरीराने तयार केलेली एक सुरक्षा यंत्रणा आहे. त्यामुळे वारंवार कान कोरण्याची सवय सोडून द्या आणि अत्यंत गरज भासल्यास डॉक्टरांच्या मदतीनेच कान स्वच्छ करून घ्या.
