वाढत्या आर्द्रतेमुळे मंदावते पचनक्रिया; जाणून घ्या ऋतूनुसार आहारात कोणते बदल करणे आहे आरोग्यासाठी फायदेशीर
पावसाळा सुरू झाला की निसर्गाचे रूप बदलून वातावरण आल्हाददायक होते, मात्र यासोबतच आरोग्याच्या अनेक समस्याही डोके वर काढतात. या दिवसांत वातावरणातील आर्द्रता (Humidity) वाढल्यामुळे आणि तापमानात वारंवार बदल झाल्यामुळे आपल्या शरीराची पचनसंस्था मंदावते. यामुळेच अनेक लोकांना या ऋतूत अपचन, पोट फुगणे, गॅस, आम्लपित्त (ॲसिडिटी) आणि बद्धकोष्ठतेचा (Constipation) त्रास जाणवू लागतो. या काळात जंतूंचा संसर्ग वेगाने पसरत असल्याने आणि शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होत असल्याने आहार व जीवनशैलीकडे विशेष लक्ष देणे गरजेचे आहे.
पावसाळ्यात पोटाचे विकार टाळण्यासाठी सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे स्वच्छता. या दिवसांत बाहेरचे, उघड्यावरील किंवा शिळे अन्न खाणे पूर्णपणे टाळावे. घरात बनवलेले ताजे आणि गरम अन्न खाण्याला प्राधान्य द्यावे. बाजारातून आणलेल्या भाज्या आणि फळे खाण्यापूर्वी मिठाच्या किंवा स्वच्छ पाण्याने नीट धुवून घ्याव्यात. विशेषतः हिरव्या पालेभाज्यांमध्ये माती आणि सूक्ष्म जंतू असण्याची शक्यता जास्त असते, त्यामुळे त्या चांगल्या शिजवूनच खाव्यात.
हिवाळा आणि पावसाळ्यात सहसा तहान कमी लागते, ज्यामुळे अनेक लोक पाणी पिण्याचे प्रमाण कमी करतात. परंतु, शरीरातील विषारी घटक (Toxins) बाहेर टाकण्यासाठी आणि बद्धकोष्ठतेचा त्रास रोखण्यासाठी पुरेसे पाणी पिणे आवश्यक आहे. या ऋतूत संसर्ग टाळण्यासाठी नेहमी उकळून थंड केलेले किंवा फिल्टर केलेले सुरक्षित पाणीच प्यावे.
पावसाळी हवेत गरमागरम भजी, वडे किंवा तेलकट-मसालेदार पदार्थ खाण्याची तीव्र इच्छा होते. मात्र, हे पदार्थ पचायला अत्यंत जड असतात, ज्यामुळे पोटदुखी आणि गॅसचा त्रास वाढतो. त्याऐवजी विविध प्रकारची व्हेज सूप्स, हलकी खिचडी, मूग डाळ आणि सहज पचणारे घरगुती पदार्थ खावेत. आतड्यांचे आरोग्य सुधारण्यासाठी आहारात ताजे दही किंवा ताकासारख्या प्रोबायोटिक्सचा समावेश करावा.
पावसामुळे मैदानावर किंवा बाहेर फिरायला जाणे शक्य नसले, तरी घरच्या घरी शारीरिक हालचाल ठेवणे गरजेचे आहे. पचनक्रिया सक्रिय ठेवण्यासाठी हलका व्यायाम, योगासने, स्ट्रेचिंग किंवा घरातल्या घरात चालणे फायदेशीर ठरते. यासोबतच पुरेशी झोप आणि मानसिक तणावापासून दूर राहणे देखील पोटाच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाचे आहे.
आपल्या स्वयंपाकघरात सहज उपलब्ध असणारे आले, लसूण आणि हळद हे घटक पावसाळ्यात रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यासाठी अत्यंत गुणकारी ठरतात. निसर्गाच्या या बदलत्या ऋतूचा आनंद कोणत्याही आजाराशिवाय घ्यायचा असेल, तर संतुलित आहार, स्वच्छता आणि योग्य जीवनशैलीचा मंत्र जपणे हाच एकमेव उत्तम मार्ग आहे.
