दरवर्षी 14 जून रोजी साजरा केला जाणारा जागतिक रक्तदाता दिन हा स्वेच्छेने रक्तदान करणाऱ्या दात्यांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा आणि रक्तदानाबाबत जनजागृती करण्याचा महत्त्वाचा दिवस मानला जातो. आधुनिक वैद्यकशास्त्रात रक्ताला कोणताही कृत्रिम पर्याय नसल्यामुळे अपघातग्रस्त रुग्ण, शस्त्रक्रिया, कर्करोग उपचार, प्रसूती आणि विविध गंभीर आजारांमध्ये रक्तदानाचे अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. तरीही आजही अनेक लोकांमध्ये रक्तदानाबाबत भीती आणि गैरसमज आढळून येतात.
आरोग्यदृष्ट्या सक्षम असलेली 18 ते 65 वर्षे वयोगटातील व्यक्ती रक्तदान करू शकते. साधारणपणे किमान 45 ते 50 किलो वजन असणे, हिमोग्लोबिनची योग्य पातळी असणे आणि कोणताही गंभीर संसर्गजन्य आजार नसणे या अटी पूर्ण झाल्यास रक्तदान करता येते. रक्तदान करण्यापूर्वी वैद्यकीय तपासणी केली जात असल्याने दात्याच्या आरोग्याचीही खात्री केली जाते.
रक्तदानामुळे शरीरात कमजोरी येते, आयुष्यभर रक्ताची कमतरता भासते किंवा वजन कमी होते, असे अनेक गैरसमज समाजात प्रचलित आहेत. प्रत्यक्षात, निरोगी व्यक्तीने केलेल्या रक्तदानामुळे आरोग्यावर कोणताही दीर्घकालीन विपरीत परिणाम होत नाही. शरीर काही दिवसांत रक्तातील द्रवपदार्थांची भरपाई करते, तर लाल रक्तपेशींची निर्मितीही नैसर्गिकरित्या सुरू राहते. त्यामुळे योग्य काळजी घेतल्यास रक्तदान पूर्णपणे सुरक्षित मानले जाते.
तज्ज्ञांच्या मते, नियमित रक्तदानामुळे केवळ गरजू रुग्णांना जीवनदान मिळत नाही, तर समाजात मानवतेचा संदेशही पोहोचतो. एका व्यक्तीच्या रक्तदानातून अनेक रुग्णांना मदत होऊ शकते. त्यामुळे रक्तदानाबाबतच्या अफवा आणि चुकीच्या समजुती बाजूला ठेवून अधिकाधिक नागरिकांनी या सामाजिक कार्यात सहभागी होणे गरजेचे आहे. जागतिक रक्तदाता दिनाच्या निमित्ताने रक्तदानाचे महत्त्व समजून घेत, ‘रक्तदान हेच श्रेष्ठ दान’ हा संदेश अधिक व्यापकपणे पोहोचवण्याची आवश्यकता आहे.
