अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री मार्को रुबिओ यांच्या ४ दिवसांच्या भारत दौऱ्यादरम्यान एक अत्यंत नाट्यमय घडामोड समोर आली आहे. अमेरिकी राजदूत सर्जियो गोर यांनी थेट अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्याशी फोन जोडून दिला, ज्यामध्ये ट्रम्प यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचे जोरदार कौतुक केले. “मोदी माझे चांगले मित्र आहेत आणि ते मला खूप आवडतात,” असे म्हणत ट्रम्प यांनी भारताला आश्वस्त केले की, संकटाच्या काळात भारत डोळे बंद करून अमेरिकेवर १०० टक्के विश्वास ठेवू शकतो आणि अमेरिका नेहमीच भारताच्या पाठीशी उभी राहील. ट्रम्प यांच्या या विधानामुळे अनेकांच्या भुवया उंचावल्या आहेत, कारण अमेरिकेचा इतिहास आणि ट्रम्प यांचे स्वतःचे ‘अमेरिका फर्स्ट’ हे धोरण नेहमीच स्वार्थावर आधारित राहिले आहे.
ट्रम्प यांच्या या गोड शब्दांमागील कडू वास्तव लपलेले नाही. काही महिन्यांपूर्वीच भारताने रशियाकडून स्वस्त तेल खरेदी केल्याचा राग धरून ट्रम्प यांनी भारतावर थेट २०० टक्के टॅरिफ (कर) लावण्याची धमकी दिली होती आणि व्यापारी करारांसाठी भारतावर मोठा दबाव आणला होता. विशेष म्हणजे, चीन हा रशियाकडून सर्वाधिक तेल खरेदी करणारा देश असूनही अमेरिकेने चीनवर अशा प्रकारचा कोणताही टॅरिफ लावला नाही. जेव्हा जेव्हा भारतावर कठीण प्रसंग आला, तेव्हा रशिया नेहमीच भारताच्या मदतीला धावून आला आहे. याउलट, अमेरिकेने केवळ व्यापारी फायद्यासाठी भारताला अडचणीत आणण्याचे काम केले आहे.
याशिवाय, अमेरिकेने घेतलेल्या ‘H1-B व्हिसा’ संदर्भातील कठोर निर्णयांचा थेट फटका अमेरिकेत राहणाऱ्या लाखो भारतीय आयटी कर्मचाऱ्यांना आणि त्यांच्या कुटुंबांना बसला आहे. एकीकडे भारताला सर्वात मोठा मित्र म्हणायचे आणि दुसरीकडे भारताचा कट्टर शत्रू असलेल्या पाकिस्तानला आर्थिक व लष्करी मदत पुरवून पुन्हा उभे करायचे, ही अमेरिकेची जुनी खेळी राहिली आहे. पाकिस्तानचे पंतप्रधान सातत्याने अमेरिकेच्या दौऱ्यावर असतात आणि पडद्यामागून त्यांना मदत दिली जाते. त्यामुळे ट्रम्प यांनी कितीही मैत्रीचा आव आणला, तरी भारत ज्या प्रकारे रशियावर डोळे झाकून विश्वास ठेवतो, तसा विश्वास अमेरिकेवर कधीच ठेवू शकत नाही. अमेरिकेला केवळ रशियाची जागा घ्यायची आहे, परंतु भारताचे परराष्ट्र धोरण आता केवळ शब्दांवर नाही, तर कृतीवर विश्वास ठेवणारे बनले आहे.
