“टॅरिफ लावूनही अमेरिकेची डाळ शिजली नाही”; चीन नंबर वन तर भारत नंबर दोन, पुतिन यांच्या दौऱ्याने मैत्रीचे नवे पर्व सुरू
रशिया आणि युक्रेनमधील युद्ध सुरू झाल्यापासून भारताने रशियाकडून कच्चे तेल खरेदी करू नये, यासाठी अमेरिकेसह पाश्चिमात्य देशांनी भारतावर प्रचंड दबाव आणला आहे. भारताला रोखण्यासाठी अमेरिकेने थेट आर्थिक टॅरिफ (Tariff) लावण्यासारखी कडक पावलेही उचलली. मात्र, अमेरिकेच्या या दबावाला आणि धमक्यांना स्पष्ट शब्दांत धुडकावून लावत भारताने रशियाकडून आपली इंधन आयात सुरूच ठेवली आहे. जागतिक भूराजकीय तणावाच्या या अत्यंत कठीण परिस्थितीतही भारताने स्वतःच्या राष्ट्रीय हिताला प्राधान्य दिले आहे. जागतिक ऊर्जा बाजारात निर्माण झालेल्या या नव्या समीकरणामुळे इच्छा असूनही अमेरिका भारताला रोखू शकलेली नाही. परिणामी, आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अमेरिकेच्या धोरणांचे तीन-तेरा वाजल्याचे चित्र पाहायला मिळत आहे.
‘सेंटर फॉर रिसर्च ऑन एनर्जी अँड क्लीन एअर’ (CREA) च्या ताज्या अहवालानुसार, मे महिन्यात रशियाकडून इंधन खरेदी करण्यात भारत संपूर्ण जगात दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वात मोठा देश ठरला आहे. या अहवालानुसार, भारताने मे महिन्यात रशियाकडून सुमारे ५.८ अब्ज युरो (सुमारे ६.७ अब्ज डॉलर्स) मूल्याच्या हायड्रोकार्बन्सची आयात केली आहे. रशियाकडून झालेल्या या एकूण आयातीमध्ये एकट्या कच्च्या तेलाचा (Crude Oil) वाटा तब्बल ८३ टक्के होता, ज्याचे मूल्य ४.८ अब्ज युरो इतके आहे. याशिवाय, भारताने ५५० दशलक्ष युरो मूल्याची इतर तेल उत्पादने आणि ४२९ दशलक्ष युरो मूल्याच्या कोळशाची रशियाकडून आयात केली आहे.
भारत आणि रशियामधील हे व्यापारी संबंध तोडण्यासाठी अमेरिकेने साम, दाम, दंड, भेद या सर्व मार्गांचा वापर केला. कधी भारतावर ‘रशियाचे लॉन्ड्री मशीन’ म्हणून टीका करण्यात आली, तर कधी थेट आर्थिक निर्बंध लादण्याच्या धमक्या देण्यात आल्या. जेव्हा या कोणत्याही उपायाने भारत मागे हटला नाही, तेव्हा अमेरिकेने थेट भारतीय उत्पादनांवर २०० टक्क्यांपर्यंतचे जाचक टॅरिफ लादले. “भारत रशियाला आर्थिक बळ देत असल्याने आम्ही हे टॅरिफ लावत आहोत,” असे कारण अमेरिकेकडून देण्यात आले. मात्र, भारताने या आर्थिक युद्धालाही न डगमगता तोंड दिले आहे.
या संपूर्ण वादात अमेरिकेची दुटप्पी भूमिकाही जगासमोर उघडी पडली आहे. रशियाकडून कच्च्या तेलाची सर्वाधिक खरेदी करणारा जगातील पहिल्या क्रमांकाचा देश चीन आहे. चीन रशियाकडून भारतापेक्षाही कितीतरी पटीने जास्त तेल घेत आहे, मात्र अमेरिकेने चीनवर अशा पद्धतीचे कोणतेही टॅरिफ लादलेले नाहीत. अमेरिकेच्या याच पक्षपाती धोरणांवर जगभरातून टीका होत आहे. दुसरीकडे, या दबावाच्या वातावरणातच रशियाचे अध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन आपल्या वरिष्ठ मंत्र्यांच्या ताफ्यासह थेट भारताच्या दौऱ्यावर आले होते. या दौऱ्यादरम्यान दोन्ही देशांमध्ये संरक्षण आणि ऊर्जा क्षेत्रात अनेक ऐतिहासिक करार झाले, ज्याने भारत-रशिया मैत्रीची अभेद्य भिंत पुन्हा एकदा जगाला दाखवून दिली आहे. या वाढत्या मैत्रीमुळे अस्वस्थ झालेल्या अमेरिकेने पाकिस्तानला हाताशी धरून काही खेळ्या करण्याचा प्रयत्न केला असून, अनेक धक्कादायक दावे केले आहेत; परंतु भारताने आपली स्वतंत्र परराष्ट्र नीती कायम ठेवली आहे.
