केवळ थकवा नाही तर गंभीर आजाराचे लक्षण; वेळेवर निदान न केल्यास पायांच्या नसांवर होऊ शकतो परिणाम!
अनेकांना रात्री झोपताना किंवा चालताना अचानक पायात गोळा येतो किंवा पेटके (Cramps) येतात. सामान्यतः आपण याकडे थकवा, पाण्याचे कमी प्रमाण किंवा जास्त चालणे म्हणून दुर्लक्ष करतो. मात्र, हृदयरोगतज्ज्ञांच्या मते, हे साधे पेटके नसून तुमच्या शरीरातील बिघडलेल्या ‘रक्ताभिसरण’ (Blood Circulation) प्रक्रियेचा एक मोठा इशारा असू शकतो.
१. ‘पेरिफेरल आर्टरी डिसीज’ (PAD) चा धोका
जर तुम्हाला चालताना पाय दुखत असतील किंवा पेटके येत असतील आणि विश्रांती घेतल्यावर लगेच बरे वाटत असेल, तर हे ‘परिधीय धमनी रोग’ (Peripheral Arterial Disease) असू शकते. याचा अर्थ तुमच्या पायांना रक्तपुरवठा करणाऱ्या वाहिन्यांमध्ये अडथळे (Blockages) निर्माण झाले आहेत. वेळेवर उपचार न मिळाल्यास हे पायांच्या आरोग्यासाठी अत्यंत घातक ठरू शकते.
२. शरीरातील ‘केमिस्ट्री’ बिघडली तर…
पायात पेटके येण्यामागे केवळ हृदयविकारच नाही, तर इतरही अनेक महत्त्वाची कारणे आहेत: इलेक्ट्रोलाइट्सची कमतरता: शरीरात मॅग्नेशियम, पोटॅशियम किंवा कॅल्शियम कमी झाल्यास स्नायूंचे कार्य बिघडते. जीवनसत्त्वांचा अभाव: व्हिटॅमिन डीची कमतरता, अशक्तपणा (Anemia) आणि थायरॉईडच्या समस्यांमुळेही पायात सतत गोळा येतो. मज्जातंतूंच्या समस्या: जर पेटक्यांसोबत पाय सुन्न पडणे, मुंग्या येणे किंवा पाय पातळ होणे असे प्रकार घडत असतील, तर ती नसांशी संबंधित समस्या असू शकते.
३. ‘नॉर्मल’ आणि ‘गंभीर’ पेटके कसे ओळखावे?
नॉर्मल: जास्त व्यायाम, पाण्याची कमतरता किंवा बराच वेळ एकाच ठिकाणी बसल्यामुळे येणारे पेटके काही वेळात आपोआप थांबतात.
चिंतेची बाब: जर आठवड्यातून अनेकदा पेटके येत असतील, रात्रीची झोप मोड होत असेल, पायावर सूज येत असेल किंवा पायाचा रंग बदलत असेल, तर त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
४. प्रतिबंधात्मक उपाय आणि आहार
पायांचे आरोग्य राखण्यासाठी खालील गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक आहे:
पाणी भरपूर प्या: डिहायड्रेशन टाळण्यासाठी दिवसभर पुरेसे पाणी प्या
संतुलित आहार: केळी, दही, दूध, हिरव्या पालेभाज्या आणि सुका मेवा यांचा आहारात समावेश करा.
व्यायाम: नियमित चालणे आणि झोपण्यापूर्वी पायांचे हलके ‘स्ट्रेचिंग’ करणे फायदेशीर ठरते.
शेख घेणे: पेटका आल्यास पाय सरळ करून बोटे वरच्या दिशेने ओढावीत किंवा कोमट पाण्याने पाय शेकावेत.
डॉक्टरकडे कधी जावे?
विशेषतः मधुमेह, थायरॉईड किंवा किडनीचे आजार असलेल्या रुग्णांनी पायातील पेटक्यांकडे अजिबात दुर्लक्ष करू नये. डॉक्टर अशा वेळी रक्ताची तपासणी, डॉपलर टेस्ट किंवा ईएमजी (EMG) करण्याचा सल्ला देऊ शकतात.
