अफगाणिस्तानमधील वाऱ्यांमुळे पाऊस अरबी समुद्रातच रेंगाळला; ‘एल निनो’चे देशावर सावट, दुबार पेरणीचे संकट टाळण्यासाठी शेतकरी राजाला सबुरीचा सल्ला
भारतीय हवामान विभागाने (IMD) दिलेल्या पूर्वअंदाजानुसार १५ जून रोजी महाराष्ट्रात मॉन्सूनचे आगमन होणे अपेक्षित होते. मात्र, निसर्गाच्या लहरीपणामुळे पावसाचा प्रवास खोळंबला असून मॉन्सून अजूनही अरबी समुद्रातच स्थिरावला आहे. अरबी समुद्रातून पुढे सरकण्यासाठी मॉन्सूनला अनुकूल वातावरण मिळत नसून तो एकाच ठिकाणी रेंगाळला आहे. हवामान शास्त्रज्ञांच्या मते, अफगाणिस्तानच्या दिशेने आलेल्या अनपेक्षित वाऱ्यांच्या अडथळ्यामुळे मॉन्सूनची पुढील वाटचाल पूर्णपणे थांबली आहे. या बदललेल्या परिस्थितीमुळे हवामान विभागाने आता आपला अंदाज बदलला असून राज्यात २० जूनपर्यंत मॉन्सून दाखल होईल, अशी नवीन शक्यता वर्तवली आहे. या नवीन तारखेमुळे आधीच चातकासारखी पावसाची वाट पाहणाऱ्या शेतकऱ्यांची चिंता कमालीची वाढली आहे.
यंदाचा खरीप हंगाम घेण्यासाठी महाराष्ट्रातील बळिराजाने शेत जमिनींची नांगरणी करून शेते पेरणीसाठी पूर्णपणे तयार ठेवली आहेत. अनेकांनी कर्ज काढून किंवा साठवलेले पैसे खर्च करून घरात महागडी बियाणे आणि खते आणून ठेवली आहेत; मात्र वरुण राजा अद्याप बरसण्यास तयार नसल्याने शेतकरी वर्ग चिंतेत पडला आहे. त्यातच यंदा सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडण्याचा इशारा आधीच देण्यात आला आहे. या चिंतेत भर घालण्यासाठी प्रशांत महासागरामध्ये ‘एल निनो’ (El Nino) चक्रीवादळ सदृश स्थिती सक्रिय झाली असून, त्याचे थेट संकट केवळ महाराष्ट्रावरच नव्हे, तर संपूर्ण देशाच्या मॉन्सूनवर उभे राहिले आहे. यामुळे आजच्या घडीला देशातील शेती धोक्यात आली असून, आता सर्वांच्या नजरा २० जूनला होणाऱ्या संभाव्य पावसाकडे लागल्या आहेत.
या गंभीर पार्श्वभूमीवर राज्य सरकारने आणि कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना अत्यंत महत्त्वाचा आणि कडक इशारा दिला आहे. मॉन्सून २० जूनला दाखल होण्याचा अंदाज असला, तरी तो केवळ एक अंदाज आहे, कारण यापूर्वीचा १५ जूनचा अंदाज फसला आहे. त्यामुळे जोपर्यंत राज्यात आणि मुंबईसह संपूर्ण परिसरात समाधानकारक पाऊस पडत नाही आणि कृषी विभागाकडून अधिकृतपणे पेरणीचे आवाहन केले जात नाही, तोपर्यंत शेतकऱ्यांनी कोणत्याही परिस्थितीत पेरणीची घाई करू नये. अपुऱ्या ओलाव्यावर केलेली पेरणी वाया जाऊ शकते आणि शेतकऱ्यांवर ‘दुबार पेरणी’चे (Double Sowing) दुर्दैवी व आर्थिकदृष्ट्या कंबरडे मोडणारे संकट कोसळू शकते, असे कृषी विभागाने स्पष्ट केले आहे.
राज्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनीही या परिस्थितीची गंभीर दखल घेत राज्यातील शेतकरी बांधवांना सबुरीने घेण्याचे आग्रही आवाहन केले आहे. “शेतकऱ्यांनी बियाणे पेरण्याची अजिबात घाई करू नये. हवामान अंदाज आणि जमिनीतील ओलावा लक्षात घेऊन शासन जेव्हा योग्य वेळ जाहीर करेल, तेव्हाच पेरण्या कराव्यात,” असे मुख्यमंत्र्यांनी सांगितले. अरबी समुद्रातील मॉन्सून पुढील ३ ते ४ दिवसांत पुन्हा मार्गस्थ होण्याची चिन्हे असली, तरी प्रत्यक्षात शेतात चांगला पाऊस पडेपर्यंत बळिराजाने संयम राखणेच त्यांच्या फायद्याचे ठरणार आहे.
