मुंबई: “डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे विचार केवळ पुस्तकापुरते मर्यादित न ठेवता ते जगणे महत्त्वाचे आहे. जयंतीच्या दिवशी आनंद व्यक्त करण्यासाठी तरुणांनी नाचलेही पाहिजे आणि विचार समजून घेण्यासाठी वाचलेही पाहिजे,” असे परखड मत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे पणतू आणि युवा नेते सुजात आंबेडकर यांनी व्यक्त केले आहे. महामानवाच्या १३५ व्या जयंतीच्या पूर्वसंध्येला मुंबई आउटलुकच्या या विशेष मुलाखतीत ते बोलत होते.
मुलाखतीची सुरुवात आजच्या डिजिटल युगातील वाचन संस्कृतीवर झाली. सुजात आंबेडकर म्हणाले की, सोशल मीडियामुळे लोक वाचनापासून दूर जात आहेत, या मताशी मी पूर्णपणे सहमत नाही. उलट, नवीन पिढीने काळासोबत चालण्यासाठी नवीन तंत्रज्ञान आणि Platforms आत्मसात केलीच पाहिजेत, अन्यथा ते स्पर्धेत मागे पडतील. आज अनेक आंबेडकरवादी क्रिएटर्स इंस्टाग्राम आणि ट्विटरच्या माध्यमातून बाबासाहेबांचे विचार, पेंटिंग्ज आणि गाणी या स्वरूपात लोकांपर्यंत पोहोचवत आहेत. मात्र, हे करत असताना मूळ साहित्याकडे दुर्लक्ष करून चालणार नाही, कारण तेच आपले खरे मार्गदर्शन करणारे ‘एनसायक्लोपीडिया’ आहे.
जयंती साजरी करण्याच्या पद्धतीवर सुजात आंबेडकरांनी अत्यंत स्पष्ट भूमिका मांडली. “काही लोक म्हणतात की जयंती फक्त वाचून साजरी करावी, नाचू नये. पण माझा प्रश्न असा आहे की, आपण बाकीचे ३६४ दिवस काय करतो? जर आपण वर्षभर बाबासाहेबांचे विचार वाचत आणि आचरत असू, तर एका दिवशी आनंद व्यक्त करण्यासाठी नाचायला काहीच हरकत नाही,” असे त्यांनी नमूद केले. नाचणे हा आनंदाचा आणि अभिव्यक्तीचा एक प्रकार आहे आणि वर्षभर संघर्षात असलेल्या कार्यकर्त्याला तो आनंद मिळण्याचा पूर्ण अधिकार आहे.
आजकाल सोशल मीडियावर एआय (AI) वापरून बनवलेले बाबासाहेबांचे फोटो आणि रील्स मोठ्या प्रमाणात व्हायरल होत आहेत. यावर सुजात यांनी चिंता व्यक्त केली. ते म्हणाले की, “बाबासाहेबांचे मूळ फोटो अत्यंत रुबाबदार आणि पुरेशा प्रमाणात उपलब्ध असताना एआयचा वापर करणे ही धोक्याची घंटा आहे.” यामुळे बाबासाहेबांच्या विचारांचे ‘डायलुशन’ होण्याची भीती त्यांनी व्यक्त केली. तसेच, बाबासाहेबांची ‘महाआरती’ करणे किंवा त्यांना देवाच्या रूपात दाखवून लोकांच्या पाया पडतानाचे फोटो व्हायरल करणे, हे बाबासाहेबांच्या ‘वैदिकीकरणाकडे’ नेणारे असून ते मूळ क्रांतीच्या विचारांना हरताळ फासणारे आहे, असे ते म्हणाले.
मुलाखतीच्या शेवटी त्यांनी तरुणांना मूळ संदर्भ वाचण्याचे आवाहन केले. “कोणीही काहीही सांगितले तर त्यावर विश्वास न ठेवता, समोरच्याकडे संदर्भाची मागणी करा,” असा सल्ला त्यांनी दिला. तरुणांसाठी त्यांनी खालील पुस्तके वाचण्याची शिफारस केली
१. ‘ॲनिहिलेशन ऑफ कास्ट’ (Annihilation of Caste): बाबासाहेबांच्या विचारांची सुरुवात करण्यासाठी हे सर्वोत्तम पुस्तक आहे.
२. ‘रिडल्स इन हिंदुइझम’ (Riddles in Hinduism): विशेषतः ओबीसी आणि बहुजन तरुणांनी हे पुस्तक वाचले पाहिजे, जेणेकरून त्यांना प्रस्थापित व्यवस्थेतील त्रुटी समजतील. तसेच, ज्यांच्याकडे पुस्तके उपलब्ध नाहीत, त्यांच्यासाठी त्यांनी ‘https://www.google.com/search?q=bwds.com’ या वेबसाईटचा संदर्भ दिला, जिथे बाबासाहेबांचे सर्व खंड आणि भाषणे मोफत उपलब्ध आहेत. “मूळ मजकूर वाचा आणि संदर्भासहित बोला,” हा संदेश त्यांनी आजच्या पिढीला दिला.
