वर्ल्ड इकॉनॉमिक फोरम आणि मार्शचा संयुक्त अहवाल प्रसिद्ध; कामाच्या ठिकाणी वयावर आधारित भेदभावामुळे २०४० पर्यंत उत्पादकतेचे अतोनात नुकसान होण्याची भीती.
पुढील दोन दशकांत जागतिक श्रम बाजारासमोर (Labour Market) एक अभूतपूर्व संकट उभे ठाकणार आहे. ‘वर्ल्ड इकॉनॉमिक फोरम’ (WEF) आणि ‘मार्श’ यांनी प्रसिद्ध केलेल्या एका ताज्या संयुक्त अहवालानुसार, कामाच्या ठिकाणी ज्येष्ठ कर्मचाऱ्यांसोबत होणाऱ्या भेदभावामुळे (Ageism) २०४० पर्यंत जागतिक उत्पादकतेत तब्बल ५०० अब्ज डॉलर्स म्हणजेच जवळपास ४८ लाख कोटी रुपयांचे मोठे नुकसान होऊ शकते. हा फटका प्रामुख्याने OECD (ऑर्गनायझेशन फॉर इकॉनॉमिक कोऑपरेशन अँड डेव्हलपमेंट) या ३७ उच्च उत्पन्न असलेल्या विकसित देशांच्या समूहाला बसणार आहे.
अहवालातील आकडेवारीनुसार, भविष्यात काम करू शकणाऱ्या तरुण वयोगटाच्या तुलनेत वृद्ध लोकांची संख्या अत्यंत वेगाने वाढणार आहे. अशा परिस्थितीत अनुभवी कर्मचाऱ्यांना बाजूला सारणे देशांच्या अर्थव्यवस्थांना परवडणारे नसेल.
जगात ६५ वर्षे किंवा त्याहून अधिक वयाच्या लोकांची संख्या ५० टक्क्यांहून अधिक वाढून ८५६ दशलक्षवरून थेट १.३ अब्ज होणार आहे.
या उलट, मुख्य कार्यक्षम वयोगट मानल्या जाणाऱ्या २५ ते ६४ वर्षे वयाच्या लोकांची लोकसंख्या याच काळात केवळ १३ टक्क्यांनी वाढेल. तरुण कर्मचाऱ्यांच्या तुलनेत ५५ वर्षांपेक्षा जास्त वयाचे अनुभवी कामगार एकदा नोकरीवरून कमी झाले की प्रदीर्घ काळ बेरोजगार राहतात किंवा नैराश्यापोटी श्रम बाजारातून पूर्णपणे बाहेर पडतात, ज्यामुळे उत्पादकता थांबते.
ज्येष्ठ कामगारांमधील दीर्घकालीन बेरोजगारीमुळे जगातील बड्या अर्थव्यवस्थांचे मोठे आर्थिक नुकसान होणार आहे:
| देश | अंदाजित जीडीपी (GDP) नुकसान |
|---|---|
| 🇺🇸 अमेरिका | $११३ अब्ज (Billion) |
| 🇫🇷 फ्रान्स | $१०६ अब्ज |
| 🇧🇷 ब्राझील | $१०५.८ अब्ज |
| 🇳🇱 नेदरलँड्स | $२६.३ अब्ज |
| 🇬🇧 युनायटेड किंगडम | $२५.६ अब्ज |
| 🇨🇦 कॅनडा | $७.५ अब्ज |
| 🇯🇵 जपान | $५.९ अब्ज |
सध्या भारत हा जगातील सर्वात तरुण लोकसंख्या असलेला आणि ‘लोकसंख्याशास्त्रीय लाभांश’ (Demographic Dividend) मिळवणारा देश आहे. परंतु, हा अहवाल भारतासाठी एक दूरगामी आणि गंभीर इशारा देतो भारताला जर आपल्या आर्थिक विकासाचा वेग कायम ठेवायचा असेल, तर वाढत्या तरुण लोकसंख्येला वाव देतानाच, आपल्याकडील अनुभवी आणि वयस्कर होत चाललेल्या मनुष्यबळाकडे (Experienced Talent) दुर्लक्ष करून चालणार नाही.
कामाच्या ठिकाणी वयावरून होणारा भेदभाव किंवा ज्येष्ठांना मुख्य प्रवाहातून बाजूला ठेवल्यास, भविष्यात भारताची स्वतःची उत्पादकता, कौशल्य विकास (Skill Development) आणि आर्थिक वाढीचा वेग मंदावू शकतो. त्यामुळे तरुणाईच्या ऊर्जेसोबतच ज्येष्ठांच्या अनुभवाचा योग्य ताळमेळ घालणे ही भारतासाठी भविष्यातील गरज ठरणार आहे.
