संतुलित आहाराला डावलून सप्लिमेंट्सवर अवलंबून राहणे ठरू शकते धोकादायक; ‘व्हिटॅमिन D’ शिवाय शरीराला कॅल्शियम शोषून घेणे अशक्य.
मानवी शरीराची रचना स्थिर ठेवण्यासाठी, हाडे आणि दात मजबूत राखण्यासाठी कॅल्शियम हे अत्यंत पायाभूत खनिज आहे. शरीरातील एकूण कॅल्शियमपैकी तब्बल ९९% भाग हाडांमध्ये साठवलेला असतो, तर उर्वरित १% रक्त आणि स्नायूंच्या कार्यासाठी वापरला जातो. कॅल्शियम केवळ हाडांसाठीच नव्हे, तर नसांद्वारे संदेश वहन करणे, स्नायूंचे आकुंचन-प्रसरण आणि रक्त गोठण्याच्या प्रक्रियेसाठीही आवश्यक असते. शरीरात याची कमतरता निर्माण झाल्यास सुरुवातीला थकवा आणि स्नायूंमध्ये पेटके (आकडी) येतात; परंतु दीर्घकाळ दुर्लक्ष केल्यास ‘ऑस्टिओपोरोसिस’ (हाडे ठिसूळ होणे) सारखा गंभीर आजार होऊन फ्रॅक्चरचा धोका वाढतो. मात्र, हल्ली वैद्यकीय सल्ल्याशिवाय स्वतःच्या मनानेच कॅल्शियमच्या सप्लिमेंट्स (गोळ्या) घेण्याचे प्रमाण वाढले आहे, जे आरोग्यासाठी अत्यंत घातक ठरू शकते.
अनेकदा लोकांना वाटते की “जास्त गोळ्या घेतल्यास अधिक फायदा होईल,” पण वैद्यकीय विज्ञानानुसार मानवी शरीर एकावेळी मर्यादित प्रमाणातच कॅल्शियम शोषून घेऊ शकते. गरजेपेक्षा जास्त घेतलेले कॅल्शियम शरीराबाहेर टाकले जाते किंवा काही वेळा ते थेट मूत्रपिंडात (किडनी) जमा होऊन खडे (Kidney Stones) तयार होतात. याशिवाय अतिरिक्त सप्लिमेंट्समुळे बद्धकोष्ठता, तीव्र पोटदुखी, मळमळ आणि हृदयाच्या ठोक्यांचे संतुलन बिघडण्याचा मोठा धोका असतो. विशेष म्हणजे, तुम्ही कितीही महागड्या कॅल्शियमच्या गोळ्या घेतल्या, तरी शरीरात ‘व्हिटॅमिन D’ ची पुरेशी पातळी नसेल, तर हे कॅल्शियम आतड्यांमध्ये शोषलेच जात नाही. त्यामुळे दररोज सकाळच्या कोवळ्या सूर्यप्रकाशात बसून नैसर्गिक व्हिटॅमिन D घेणे किंवा डॉक्टरांच्या सल्ल्याने त्याचे संतुलन राखणे अनिवार्य आहे.
दुसरी महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे कॅल्शियमच्या गोळ्या इतर औषधांच्या गुणधर्मांवर विपरीत परिणाम करतात. उदाहरणार्थ, थायरॉईडची औषधे, काही विशिष्ट अँटीबायोटिक्स आणि लोहाच्या (Iron) गोळ्यांसोबत कॅल्शियम घेतल्यास शरीराला त्या औषधांचे फायदे मिळत नाहीत. म्हणूनच डॉक्टर या गोळ्या वेगवेगळ्या वेळेत आणि शक्यतो जेवणानंतर घेण्याचा सल्ला देतात. कॅल्शियमची गरज वय, लिंग आणि शारीरिक अवस्थेनुसार (जसे की लहान मुले, गर्भवती महिला किंवा वृद्ध) बदलत असल्यामुळे डॉक्टरांच्या योग्य डोसच्या मार्गदर्शनाशिवाय या गोळ्या कधीही सुरू करू नयेत.
दीर्घकालीन आरोग्याचा विचार करता सप्लिमेंट्स हे केवळ “पूरक” असू शकतात, मुख्य अन्न नाही. निसर्गाने आपल्याला कॅल्शियमचे अनेक उत्तम आणि सुरक्षित स्रोत दिले आहेत. दूध, ताजे दही, पनीर, हिरव्या पालेभाज्या, तीळ, बदाम आणि मासे यांसारख्या संतुलित आहारातून मिळणारे कॅल्शियम शरीर सहजपणे स्वीकारते. या नैसर्गिक आहारासोबतच नियमित चालणे, धावणे किंवा स्ट्रेंथ ट्रेनिंग (व्यायाम) केल्यास हाडांची घनता नैसर्गिकरी्या टिकून राहते. थोडक्यात सांगायचे तर, हाडांच्या आरोग्यासाठी केवळ कॅल्शियमच्या गोळ्यांवर अवलंबून न राहता योग्य आहार, व्यायाम आणि व्हिटॅमिन D चा मेळ घालणे हाच निरोगी आयुष्याचा खरा मंत्र आहे.
