सध्या टी-२० विश्वचषकाचा फिव्हर साऱ्या जगावर चढला आहे! मैदानावर खेळाडू घाम गाळत असताना, आपण आपल्या टीव्ही स्क्रीनसमोर बसून प्रत्येक बॉलचा आनंद घेत असतो. पण तुम्ही कधी विचार केला आहे का, की आपल्याला स्क्रीनवर दिसणारे ते ग्राफिक्स, चेंडूचा वेग, फिल्डरचा रन-मॅप आणि अगदी प्रेक्षकांच्या आवाजाची तीव्रता नेमकी कशी मोजली जाते? आजच्या या व्हिडिओमध्ये आपण क्रिकेट ब्रॉडकास्टिंगमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या अशाच काही आश्चर्यकारक तंत्रज्ञानाबद्दल सविस्तर माहिती जाणून घेणार आहोत.
१. आवाजाची तीव्रता: डेसिबल मीटर (Decibel Meter & Sound Analysis)
मैदानावर जेव्हा एखादी विकेट पडते किंवा षटकार मारला जातो, तेव्हा प्रेक्षकांचा जो कल्लोळ होतो, तो मोजण्यासाठी ‘डेसिबल मीटर’ वापरला जातो. स्टेडियमच्या विविध कोपऱ्यांमध्ये अत्यंत संवेदनशील मायक्रोफोन्स बसवलेले असतात. हे माईक्स आवाजाच्या लहरी (Sound Waves) टिपतात आणि त्यांचे रूपांतर डेटा मध्ये करतात. आपण स्क्रीनवर पाहतो की आवाजाची पातळी १०० dB किंवा ११० dB च्या वर गेली आहे. हे केवळ मनोरंजनासाठी नसून, मैदानातील वातावरणाचा दबाव किती आहे हे दर्शवते. समालोचक (Commentators) या डेटाचा वापर करून सांगतात की प्रेक्षकांचा पाठिंबा कोणत्या संघाला जास्त आहे.
२. बॅटचा आवाज आणि निर्णय: अल्ट्राएज आणि स्निकोमीटर (UltraEdge Technology)
बॉल बॅटला लागला की नाही, हे ठरवण्यासाठी आवाजाचे विश्लेषण खूप महत्वाचे असते. अल्ट्राएज (UltraEdge): यामध्ये मैदानातील स्टंप माईक्सचा वापर केला जातो. जेव्हा बॉल बॅटच्या जवळून जातो, तेव्हा होणारा सूक्ष्म आवाज रेकॉर्ड केला जातो. स्क्रीनवर आपल्याला एक वेव्हफॉर्म (Waveform) दिसते. जर बॉल बॅटला स्पर्श झाला असेल, तर त्या वेव्हमध्ये अचानक मोठी हालचाल (Spike) दिसते. यालाच आपण ‘स्निको’ म्हणतो.
३. फिल्डिंगचा रन-मॅप आणि ट्रॅकिंग (Fielder Tracking & Heat Maps)
एखादा फिल्डर चेंडू अडवण्यासाठी किती वेगाने धावला आणि त्याने एकूण किती अंतर कापले, हे पाहणे प्रेक्षकांसाठी रंजक असते. ऑप्टिकल ट्रॅकिंग (Optical Tracking): स्टेडियममध्ये चहुबाजूंनी हाय-डेफिनिशन कॅमेरे बसवलेले असतात. हे कॅमेरे प्रत्येक खेळाडूच्या हालचालीवर लक्ष ठेवून असतात. रन-मॅप (Run Map) एखादा खेळाडू पूर्ण सामन्यात मैदानावर कुठे-कुठे फिरला, याचा एक ‘हीट मॅप’ (Heat Map) तयार केला जातो. ज्या भागात खेळाडू जास्त वेळ उभा होता किंवा जिथे त्याने जास्त धावपळ केली, तो भाग गडद रंगाने दाखवला जातो. खेळाडूचा ताशी वेग (km/h) मोजण्यासाठी हे कॅमेरे त्यांच्या शरीराच्या हालचालींचे रिअल-टाइम कॅल्क्युलेशन करतात.
४. बॉलिंग लेन्थ आणि चेंडूचा प्रवास (Bowling Length & Hawkeye)
बॉलिंग लेन्थ समजून घेणे हा क्रिकेट विश्लेषणाचा सर्वात महत्त्वाचा भाग आहे. यासाठी ‘हॉक-आय’ (Hawk-Eye) तंत्रज्ञान वापरले जाते. पिचिंग झोन बॉल टप्पा कुठे पडला हे सांगण्यासाठी पिचला वेगवेगळ्या रंगात विभागले जाते
Full Length जो निळ्या रंगाचा असतो त्याचा अर्थ फलंदाजाच्या अगदी जवळ
Good Length जो हिरवा रंगाचा असतो त्याचा अर्थ जिथे फलंदाजाला खेळणे कठीण जाते
Short Length जो (लाल/पिवळा रंगाचा असतो त्याचा अर्थ बाऊन्सर किंवा आखूड टप्प्याचे चेंडू
बॉल ट्रॅकिंग: चेंडू हवेत असताना सहा वेगवेगळ्या कोनातून टिपला जातो. त्यावरून चेंडूचा मार्ग (Trajectory) निश्चित केली जाते. जर फलंदाज पायचीत (LBW) झाला असेल, तर चेंडू स्टंपला लागला आहे की नाही, याचे ‘प्रेडिक्शन’ याच तंत्रज्ञानाद्वारे केले जाते.
५. बॉलचा वेग आणि स्विंग (Speed Gun & Swing Analysis)
वेगवान गोलंदाज किती वेगाने बॉल टाकत आहे, हे मोजण्यासाठी ‘रडार गन’ (Radar Gun) वापरली जाते. डॉप्लर इफेक्ट: रडार गनमधून रेडिओ लहरी सोडल्या जातात. जेव्हा बॉल या लहरींना छेदून जातो, तेव्हा लहरींच्या वारंवारतेत बदल होतो. त्यावरून चेंडूचा अचूक वेग मोजला जातो. चेंडू हवेत किती अंश (Degree) वळला, हे ग्राफिक्सच्या मदतीने दाखवले जाते. यामुळे प्रेक्षकांना गोलंदाजाची कला अधिक चांगल्या प्रकारे समजते.
६. फलंदाजाचे शॉट सिलेक्शन (Wagon Wheel & Pitch Map)
फलंदाजाने कोणत्या दिशेला किती धावा केल्या, हे पाहण्यासाठी ‘वॅगन व्हील’ (Wagon Wheel) चा वापर केला जातो. यामध्ये मैदानाचे ३६० डिग्री ग्राफिकल मॉडेल असते. प्रत्येक शॉटची लांबी आणि दिशा यामध्ये नोंदवली जाते. यावरून फलंदाजाची ‘स्ट्राँग झोन’ कोणती आहे, हे विरोधी संघाला आणि प्रेक्षकांना समजते.
क्रिकेट आता केवळ बॅट आणि बॉलचा खेळ उरलेला नाही, तर ते विज्ञानाचे एक उत्तम उदाहरण बनले आहे. या तंत्रज्ञानामुळे खेळात पारदर्शकता आली आहे आणि चाहत्यांचा अनुभव अधिक समृद्ध झाला आहे. तुम्हाला यापैकी कोणते तंत्रज्ञान सर्वात जास्त आवडते? किंवा तुम्हाला कोणत्या तंत्रज्ञानाबद्दल अधिक माहिती हवी आहे? कमेंट्समध्ये नक्की सांगा!
