HDFC, Axis आणि Kotak बँकेत डिजिटल युगाचा परिणाम | व्यवहार वाढले, नवीन शाखाही उघडल्या; मात्र ऑटोमेशनमुळे मनुष्यबळाची गरज बदलली
देशातील बँकिंग क्षेत्रात सध्या कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), ऑटोमेशन आणि डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर वेगाने वाढत असून, त्याचे थेट परिणाम आता बँकांच्या मनुष्यबळावर दिसू लागले आहेत. देशातील तीन आघाडीच्या खासगी बँका म्हणजेच HDFC बँक, Axis बँक आणि Kotak Mahindra बँक यांच्या एकूण कर्मचारी संख्येत वर्षभरात लक्षणीय घट झाली आहे. विशेष म्हणजे, ही घट कोणत्याही प्रकारच्या बळजबरीच्या नोकरकपातीमुळे (Layoffs) झालेली नसून, तंत्रज्ञानाच्या वाढत्या प्रभावामुळे पारंपरिक कामांचे स्वरूप बदलल्याने झाली असल्याचे बँकांनी स्पष्ट केले आहे.
गेल्या एका वर्षात या तीनही बँकांमधील एकूण कर्मचारी संख्या ३,९३,०२८ वरून ३,८५,३०० वर आली आहे. म्हणजेच तब्बल ७,७०० हून अधिक कर्मचारी (सुमारे २ टक्के) कमी झाले आहेत. डिजिटल व्यवहार आणि नव्या शाखांची संख्या वाढत असतानाही कर्मचाऱ्यांची संख्या घटल्याने बँकिंग क्षेत्राच्या भविष्यातील स्वरूपाबाबत चर्चा रंगली आहे.
- HDFC Bank: तब्बल ९ वर्षांनंतर पहिल्यांदाच घट
देशातील सर्वात मोठ्या खासगी बँकेत वर्षभरात ३,३४३ कर्मचारी कमी झाले आहेत. गेल्या नऊ वर्षांत पहिल्यांदाच बँकेच्या कर्मचारी संख्येत अशी घट पाहायला मिळाली. यावर बँकेने स्पष्ट केले की, AI आणि प्रगत तंत्रज्ञानामुळे बॅक-ऑफिसमधील गुंतागुंतीची कामे सोपी झाली आहेत. त्यामुळे बॅकएंडच्या कर्मचाऱ्यांना आता थेट ग्राहकांशी संबंधित (Front-end) कामांमध्ये वळवण्यात आले आहे. - Kotak Mahindra Bank: भरती जोरात, तरी आकडेवारी घटली
कोटक बँकेच्या कर्मचारी संख्येत १,२६९ ची घट झाली आहे. बँकेने दिलेल्या माहितीनुसार, आता भरतीची जुनी पद्धत बदलली आहे. सध्या बँक केवळ क्लार्क किंवा सामान्य कर्मचाऱ्यांऐवजी AI, क्लाउड टेक्नॉलॉजी आणि प्रगत इंजिनिअरिंग क्षेत्रातील तज्ज्ञांना प्राधान्य देत आहे. अंतर्गत पुनर्रचना आणि कर्मचाऱ्यांच्या योग्य नियोजनामुळे हा फरक पडला आहे. - Axis Bank: सलग दुसऱ्या वर्षी आकडा घसरला
अॅक्सिस बँकेच्या कर्मचाऱ्यांमध्ये ३,११६ ची घट नोंदवली गेली. बँकेचा व्यवसाय आणि ग्राहक संख्या सातत्याने वाढत असतानाही हा बदल झाला आहे. बँकेच्या मते, AI चा वापर नोकऱ्या घालवण्यासाठी नाही, तर ग्राहकांना मिळणारी सेवा अधिक जलद आणि पारदर्शक करण्यासाठी केला जात आहे.
सध्या बँकिंग क्षेत्रात एक वेगळाच ट्रेंड पाहायला मिळत आहे. एकीकडे एकूण कर्मचारी संख्या घटत असली, तरी दुसऱ्या बाजूला नवीन तंत्रज्ञान क्षेत्रातील तरुणांची मोठी भरतीही सुरू आहे. बँकांचा व्यवसाय विस्तारत आहे आणि नवीन शाखाही उघडल्या जात आहेत. परंतु, आता बँकांना ‘फायली हाताळणाऱ्या’ हातांपेक्षा ‘तंत्रज्ञान चालवणाऱ्या’ मेंदूंची जास्त गरज भासत आहे.
हा बदल ग्राहकांसाठी अधिक फायदेशीर ठरणार आहे. AI आणि ऑटोमेशनमुळे कर्ज मंजुरीच्या प्रक्रियेचा वेळ वाचणार असून, खात्याशी संबंधित तक्रारींचे निवारण जलद गतीने होईल. तसेच सायबर सुरक्षेच्या दृष्टीनेही आर्थिक व्यवहार अधिक अचूक आणि सुरक्षित होण्यास मदत मिळणार आहे.
