सोशल मीडियावरील फोटो शेअर करताना सावधान! भारतीय कंपनीने विकसित केलेलं अत्यंत प्रगत ‘जिओस्पेशिअल इंटेलिजन्स’ तंत्रज्ञान
भारतातील सायबरसुरक्षा आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) क्षेत्रात एक अत्यंत क्रांतिकारी पाऊल पडले आहे. ‘TraceX Labs’ या भारतीय कंपनीने ‘GEOX AI’ नावाचे एक प्रगत आणि हायटेक जिओस्पेशिअल इंटेलिजन्स (Geospatial Intelligence) प्लॅटफॉर्म लाँच केले आहे. या तंत्रज्ञानाचा सर्वात मोठा दावा असा आहे की, हे प्लॅटफॉर्म कोणत्याही फोटो किंवा व्हिडिओमधील दृश्य संकेतांचा (Visual Clues) अभ्यास करून त्याचे वास्तविक लोकेशन अवघ्या काही सेकंदांत शोधून काढू शकते. विशेष म्हणजे, यासाठी कोणत्याही प्रकारच्या GPS मॅटाडेटा (Metadata) किंवा लपवलेल्या लोकेशन टॅग्जची (Hidden Location Tags) गरज भासत नाही.
सामान्यतः जेव्हा आपण फेसबुक, इन्स्टाग्राम किंवा इतर सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर एखादा फोटो अपलोड करतो, तेव्हा ते प्लॅटफॉर्म्स सुरक्षिततेचा भाग म्हणून त्या फोटोमागील मूळ ‘मॅटाडेटा’ (ज्यामध्ये लोकेशनची माहिती असते) काढून टाकतात. यामुळे जुन्या किंवा पारंपरिक पद्धतींनी त्या फोटोचे अचूक लोकेशन शोधणे अशक्य व्हायचे.
परंतु, ‘GEOX AI’ ने या समस्येवर पूर्णपणे तोडगा काढला आहे. हे प्लॅटफॉर्म फोटोमधील भौतिक आणि पर्यावरणीय घटकांचा सूक्ष्म अभ्यास करते. जसे की:
- रस्त्यांची रचना आणि इन्फ्रास्ट्रक्चरची शैली
- पर्वतांची रचना, तिथले हवामान आणि झाडांचे प्रकार
- इमारतींची आर्किटेक्चरल डिझाईन्स, स्ट्रीट साइन्स (रस्त्यांवरील फलक) आणि भाषा
- फोटोमधील सूर्यप्रकाश, सावल्या आणि इतर पर्यावरणीय पॅटर्न
या सर्वांचे कॉम्प्युटर व्हिजन (Computer Vision) आणि मशीन लर्निंगच्या मदतीने विश्लेषण करून हे एआय अचूक भौगोलिक अक्षांश-रेखांश (Coordinates) शोधून काढते. ‘GEOX AI’ ची रचना प्रामुख्याने राष्ट्रीय सुरक्षा, सायबर गुन्हे अन्वेषण आणि संरक्षण दलांसाठी करण्यात आली आहे. यामध्ये दोन विशेष कार्यपद्धती (Modes) देण्यात आल्या आहेत:
हा मोड अवघ्या काही सेकंदांत स्पष्ट असलेल्या फोटोंचे लोकेशन शोधतो. सोशल मीडियावरील व्हायरल पोस्ट्सची पडताळणी करण्यासाठी आणि तातडीच्या तपासासाठी हा मोड अत्यंत प्रभावी आहे. जर फोटो अत्यंत अस्पष्ट (Blurred), कमी लाईटमधील किंवा कमी माहिती असलेला असेल, तर हा मोड फॉरेन्सिक-लेव्हलचे सखोल विश्लेषण करतो आणि अचूक निष्कर्षापर्यंत पोहोचतो.
भविष्यात या तंत्रज्ञानाचा वापर खोट्या बातम्यांची (Misinformation) पडताळणी, सायबर हल्ल्यांचा तपास, ड्रोन इंटेलिजन्स आणि थेट युद्धभूमीवरील शत्रूच्या हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी (National Security Operations) मोठ्या प्रमाणावर केला जाणार आहे.
या तंत्रज्ञानाच्या आगमनामुळे सायबर तज्ज्ञांनी सर्वसामान्य नागरिकांना एक महत्त्वाचा इशारा दिला आहे. आतापर्यंत लोकांना वाटत होते की, फोटोमधील लोकेशन टॅग किंवा जीपीएस बंद केले की आपले लोकेशन सुरक्षित राहते. परंतु, आता ‘GEOX AI’ सारख्या तंत्रज्ञानामुळे तुमच्या फोटोच्या बॅकग्राउंडला दिसणारी एक साधी इमारत किंवा झाडसुद्धा तुमचे अचूक लोकेशन उघड करू शकते. त्यामुळे सोशल मीडियावर वैयक्तिक फोटो शेअर करताना प्रत्येकाने कमालीची सावधानता बाळगणे आवश्यक झाले आहे.
