गुगलच्या दोन दिग्गज शास्त्रज्ञांच्या एका निर्णयाने जागतिक बाजारात भूकंप; टेक कंपन्यांचे अब्जावधी डॉलर्स एका फटक्यात स्वाहा
अमेरिका, चीन आणि भारतासारखे शक्तिशाली देश ज्या ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स’ (AI) वर अब्जावधी डॉलर्सची उधळण करत आहेत, त्याच एआय जगताला २२ जून रोजी एका अभूतपूर्व आणि धक्कादायक धक्क्याला सामोरे जावे लागले. कोणत्याही मोठ्या युद्धाशिवाय, व्याजदरात बदल न होता किंवा कोणत्याही देशाने एआयवर बंदी न घालता जागतिक शेअर बाजारात अचानक भूकंपाची परिस्थिती निर्माण झाली. या एकाच दिवसाच्या घसरणीमुळे दिग्गज तंत्रज्ञान कंपन्यांचे शेअर्स पत्त्यांसारखे कोसळले, ज्यामध्ये अब्जाधीश इलॉन मस्क यांनाही मोठा फटका बसला आणि ते थेट जगातील सर्वोच्च श्रीमंतांच्या यादीतून खाली घसरले. अवघ्या काही तासांत एआय क्षेत्रातील सर्वात मोठी कंपनी असलेल्या ‘NVIDIA’ चे तब्बल २०० अब्ज डॉलर्सचे नुकसान झाले, तर ॲमेझॉनचे शेअर्स ५% आणि मेटाचे शेअर्स २% ने खाली आले. या वादळाचा सर्वात मोठा फटका गुगलची मूळ कंपनी ‘अल्फाबेट’ला बसला, जिच्या बाजार भांडवलातून एकाच दिवसात २७० अब्ज डॉलर्स पेक्षा जास्त रक्कम गायब झाली.
जागतिक बाजारपेठेला हादरवून सोडणाऱ्या या महाघसरणीमागील मूळ कहाणी सुरू झाली ती १६ जून रोजी. गुगलचे अत्यंत प्रतिभावान एआय संशोधक नोआम शझीर यांनी अचानक कंपनी सोडून ‘ओपन एआय’ (OpenAI) मध्ये सामील होण्याचा निर्णय घेतला. नोआम शझीर हे तेच शास्त्रज्ञ आहेत ज्यांनी २०१७ मध्ये प्रसिद्ध ‘ट्रान्सफॉर्मर’ शोधनिबंधाचे सह-लेखन केले होते, जे आजच्या चॅटजीपीटी, जेमिनी आणि क्लाउड सारख्या सर्व प्रगत एआय मॉडेल्सचा पाया मानले जाते. या धक्क्यातून गुगल सावरत नाही तोच, १९ जून रोजी ‘गुगल डीपमाइंड’चे प्रख्यात शास्त्रज्ञ आणि रसायनशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक विजेते जॉन जम्पर यांनीही गुगलला रामराम ठोकून प्रतिस्पर्धी कंपनी ‘अँथ्रोपिक’ची वाट धरली. २२ जून रोजी जसा बाजार उघडला, तशी गुंतवणूकदारांमध्ये घबराट पसरली आणि त्यांनी अल्फाबेटचे शेअर्स विकायला सुरुवात केली, ज्यामुळे कंपनीचा शेअर एकाच दिवसात ७.२% ने कोसळला.
आता संपूर्ण जगासमोर सर्वात मोठा प्रश्न हा आहे की, केवळ दोन संशोधकांनी नोकरी बदलल्यामुळे अब्जावधी डॉलर्सचे साम्राज्य कसे काय उध्वस्त होऊ शकते? सर्वसाधारण कॉर्पोरेट जगतात कर्मचाऱ्यांच्या जाण्या-येण्याने शेअर्सवर असा परिणाम होत नाही, पण नोआम शझीर आणि जॉन जम्पर हे सामान्य कर्मचारी नसून एआय क्रांतीचे मुख्य मेंदू (Brain) आहेत. विशेष म्हणजे, अवघ्या दोन वर्षांपूर्वी गुगलने नोआम शझीर आणि त्यांच्या टीमला परत आणण्यासाठी ‘कॅरेक्टर एआय’ डील अंतर्गत तब्बल २.७ अब्ज डॉलर्स मोजले होते. इतका अफाट पैसा खर्च करूनही ते गुगल सोडून थेट मुख्य प्रतिस्पर्धी ओपन एआयमध्ये गेल्याने गुंतवणूकदारांचा विश्वास पूर्णपणे डगमगला. गुगल जर आपल्या सर्वात मौल्यवान एआय प्रतिभावंतांना टिकवून ठेवू शकत नसेल, तर ते भविष्यातील एआय शर्यतीत मागे पडेल, या भीतीने गुंतवणूकदारांनी बाजारातून आपले पैसे काढून घेण्यास सुरुवात केली आणि संपूर्ण जगाला या महाघसरणीचा फटका बसला.
