भारतीय संस्कृतीत मंदिरातील प्रसादाला केवळ अन्न नव्हे, तर देवतेच्या कृपेचे आणि आशीर्वादाचे प्रतीक मानले जाते. त्यामुळे मंदिरात दर्शन घेतल्यानंतर अनेक भाविक प्रसाद आपल्या कुटुंबीयांसाठी आणि नातेवाईकांसाठी घरी घेऊन जातात. मात्र, देशातील काही प्रसिद्ध देवस्थानांमध्ये प्रसाद मंदिराबाहेर नेण्यास परवानगी नसल्याची माहिती अनेकांना आश्चर्यचकित करणारी ठरू शकते. या परंपरांमागे धार्मिक श्रद्धा, स्थानिक मान्यता आणि अनेक वर्षांपासून जपल्या गेलेल्या रूढी जोडलेल्या आहेत.
आसाममधील गुवाहाटी येथे नीलाचल पर्वतावर वसलेले कामाख्या मंदिर हे शक्ती उपासनेचे महत्त्वाचे केंद्र मानले जाते. येथे काही विशिष्ट धार्मिक वस्तूंसह प्रसाद मंदिर परिसरातून बाहेर नेण्यावर निर्बंध असल्याची स्थानिक मान्यता आहे. त्याचप्रमाणे मध्य प्रदेशातील प्रसिद्ध कालभैरव मंदिरात भगवान कालभैरवाला मद्य अर्पण करण्याची परंपरा आहे. या अर्पणाला विशेष धार्मिक महत्त्व असल्याने तो प्रसाद इतर मंदिरांप्रमाणे घरी नेला जात नाही किंवा सर्वसाधारणपणे वाटलाही जात नाही.
राजस्थानच्या दौसा जिल्ह्यातील मेहंदीपूर बालाजी मंदिर हे नकारात्मक शक्ती आणि मानसिक त्रासांपासून मुक्तीसाठी प्रसिद्ध आहे. येथे दर्शनासाठी देशभरातून भाविक मोठ्या संख्येने येतात. या मंदिरातही प्रसाद बाहेर नेण्यास मनाई असून, तो मंदिर परिसरातच ग्रहण करण्याची परंपरा पाळली जाते. यामागे धार्मिक आणि आध्यात्मिक कारणे असल्याचे मानले जाते.
हिमाचल प्रदेशातील बिलासपूर जिल्ह्यातील नैना देवी मंदिरातही काही विशेष अर्पण आणि प्रसाद मंदिर परिसरातच ठेवण्याची प्रथा आहे. स्थानिक श्रद्धेनुसार, देवीला अर्पण केलेल्या वस्तू बाहेर नेल्यास धार्मिक नियमांचे उल्लंघन मानले जाते.
या मंदिरांतील परंपरा वेगवेगळ्या असल्या तरी त्यामागील उद्देश श्रद्धा, विश्वास आणि धार्मिक संस्कृतीचे जतन हा असल्याचे मानले जाते. त्यामुळे या देवस्थानांना भेट देताना तेथील नियम आणि परंपरांचा आदर राखणे महत्त्वाचे ठरते.
