कसौली, 12 ऑक्टोबर 2025 : काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते आणि माजी केंद्रीय अर्थमंत्री पी. चिदंबरम (P. Chidambaram) यांनी ऑपरेशन ब्लू स्टारला ‘चुकीची पद्धत’ म्हटले आहे. ते म्हणाले की, 1984 मध्ये अमृतसरच्या सुवर्ण मंदिरात लपलेल्या दहशतवाद्यांना पकडण्यासाठी ही मोहीम चुकीची होती आणि त्याची मोठी किंमत माजी पंतप्रधान इंदिरा गांधी (Indira Gandhi) यांना द्यावी लागली. हे विधान त्यांनी कसौली येथील खुशवंत सिंग साहित्य महोत्सवात एका पुस्तक चर्चेत केले. या विधानाने काँग्रेस पक्षात खळबळ उडाली असून, पक्षातील ज्येष्ठ नेत्यांनी चिदंबरम यांच्यावर टीका केली आहे.
चिदंबरम हे हिमाचल प्रदेशातील कसौली येथे खुशवंत सिंग साहित्य महोत्सवात सहभागी झाले होते. शनिवारी (11 ऑक्टोबर) ते पत्रकार आणि लेखिका हरिंदर बावेजा यांच्या ‘देय विल शूट यू, मॅडम: माय लाइफ थ्रू कॉन्फ्लिक्ट’ या पुस्तकाच्या चर्चेत बोलत होते. या चर्चेदरम्यान त्यांनी ऑपरेशन ब्लू स्टारच्या ऐतिहासिक घटनेवर भाष्य केले. ते म्हणाले, “सुवर्ण मंदिर परत मिळवण्यासाठी आणि दहशतवाद्यांना पकडण्यासाठी एक मार्ग होता, पण ऑपरेशन ब्लू स्टार ही चुकीची पद्धत होती. मी सहमत आहे की, श्रीमती गांधींनी त्या चुकासाठी आपले प्राण गमावले.” त्यांनी पुढे स्पष्ट केले की, ही चूक फक्त इंदिरा गांधींची नव्हती, तर लष्कर, गुप्तचर यंत्रणा, पोलिस आणि नागरी प्रशासनाची एकत्रित चूक होती. “तुम्ही फक्त श्रीमती गांधींना दोष देऊ शकत नाही,” असे ते म्हणाले.
ऑपरेशन ब्लू स्टार ही 1984 ची एक विवादास्पद लष्करी मोहीम होती. 1 जून ते 10 जून 1984 दरम्यान, इंदिरा गांधी सरकारने अमृतसरच्या सुवर्ण मंदिरात लपलेल्या खलिस्तानवादी नेते जरनैल सिंह भिंद्रनवाले (Jarnail Singh Bhindranwale) आणि त्याच्या साथीदारांना बाहेर काढण्यासाठी लष्कराला आदेश दिले होते. या मोहिमेत टँक आणि भारी शस्त्रांचा वापर झाला, ज्यामुळे मंदिर परिसरात मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाले. या घटनेत शेकडो दहशतवादी, सैनिक आणि नागरिक मारले गेले. शीख समुदायात या मोहिमेमुळे प्रचंड रोष निर्माण झाला, ज्याचा परिणाम इंदिरा गांधींच्या हत्येत झाला. 31 ऑक्टोबर 1984 रोजी, गांधींच्या शीख अंगरक्षकांनी त्यांची हत्या केली, ज्यामुळे देशभरात शीखविरोधी दंगली उसळल्या आणि दिल्लीतच 3,000 हून अधिक शीख मारले गेले.
चिदंबरम यांनी या चर्चेत सांगितले की, काही वर्षांनंतर सुवर्ण मंदिर परत मिळवण्यासाठी लष्कराला दूर ठेवून योग्य पद्धत दाखवली गेली. “ब्लू स्टार (Blue Star) ही चुकीची पद्धत होती आणि श्रीमती गांधींनी त्यासाठी आपले जीवन दिले,” असे ते म्हणाले. त्यांनी पंजाबच्या सध्याच्या स्थितीवरही भाष्य केले. ते म्हणाले की, खलिस्तानची मागणी आता जवळपास संपली आहे आणि पंजाबची मुख्य समस्या आर्थिक आहे. “पंजाबमधील बहुतेक अवैध स्थलांतरित येतात, हे राज्याच्या आर्थिक संकटाचे लक्षण आहे.”
या विधानाने काँग्रेस पक्षात अस्वस्थता निर्माण झाली आहे. पक्षाचे ज्येष्ठ नेते राशिद अल्वी यांनी चिदंबरम यांच्यावर टीका केली. ते म्हणाले, “50 वर्षांनंतर चिदंबरम काँग्रेसला का लक्ष्य करत आहेत? इंदिरा गांधींनी चूक केली असे म्हणणे हे भाजप आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या कथनाशी जुळते.” अल्वी यांनी असा संशय व्यक्त केला की, चिदंबरम यांच्याविरुद्ध असलेल्या गुन्हेगारी प्रकरणांमुळे ते दबावात असू शकतात. एका काँग्रेस सूत्राने सांगितले की, “पक्षाने त्यांना सर्व काही दिले, तरी ते पक्षाला दुखावणारी विधाने करत आहेत. हे योग्य नाही.” पक्षाच्या नेतृत्वाने या विधानावर नाराजी व्यक्त केली आहे आणि त्यावर चर्चा सुरू आहे.
या घटनेच्या पार्श्वभूमीवर, ऑपरेशन ब्लू स्टारच्या 40 वर्षांनंतरही (1984 ते 2024) पंजाबमध्ये अस्वस्थता कायम आहे. भाजपने 1984 च्या दंगलींचा मुद्दा काँग्रेसविरुद्ध वापरला आहे. चिदंबरम यांचे विधान हे राजीव गांधींच्या “जेव्हा मोठे झाड पडते तेव्हा जमीन हादरते” या विवादास्पद विधानाच्या सावलीत आले आहे, ज्याने पक्षाची प्रतिमा खराब केली.
हे विधान पंजाबच्या राजकारणात नव्या चर्चेला जन्म देऊ शकते, विशेषतः लोकसभा निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर. चिदंबरम यांनी यापूर्वीही पक्षाच्या धोरणांवर टीका केली आहे, पण हे विधान ऐतिहासिक संवेदनशील मुद्द्यावर असल्याने अधिक विवादास्पद ठरले आहे. पक्षातील सूत्रांनी सांगितले की, यावर पक्षाच्या उच्च नेतृत्वाची बैठक होऊ शकते.
