देशी गायीचे दूध की आईचे अमृत? मुलांच्या बौद्धिक आणि शारीरिक विकासासाठी काय आहे योग्य, जाणून घ्या सविस्तर.
नुकताच राजस्थानच्या शिक्षणमंत्र्यांचा एक व्हिडिओ सोशल मीडियावर चर्चेचा विषय ठरला, ज्यामध्ये त्यांनी देशी गायीच्या दुधामुळे मुलांची बुद्धिमत्ता आणि ऊर्जा वाढते असा दावा केला होता. या विधानामुळे पालकांमध्ये पुन्हा एकदा ‘गाय की म्हैस?’ हा जुना वाद उफाळून आला आहे. मात्र, तज्ज्ञांच्या मते कोणत्याही एका प्राण्याचे दूध दुसऱ्यापेक्षा सरस आहे असे म्हणायला ठोस वैज्ञानिक पुरावा उपलब्ध नाही. गाय आणि म्हशीच्या दुधातील पोषणमूल्यांमध्ये फरक नक्कीच असतो. म्हशीच्या दुधात फॅट्स, कॅल्शियम आणि प्रथिने जास्त असतात, ज्यामुळे ते पचायला थोडे जड असू शकते. दुसरीकडे, गाईचे दूध हलके असल्याने लहान मुलांसाठी ते सोयीचे मानले जाते. परंतु, केवळ विशिष्ट दूध प्यायल्याने मुलाची बुद्धिमत्ता वाढते, याला विज्ञानात दुजोरा दिलेला नाही.
बाळाच्या आयुष्यातील सुरुवातीचा काळ हा अत्यंत संवेदनशील असतो. जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) आणि युनिसेफच्या मते, जन्मानंतरचे पहिले ६ महिने बाळाला केवळ आणि केवळ आईचेच दूध दिले पाहिजे. आईचे दूध हे बाळासाठी ‘पूर्णान्न’ आहे, कारण त्यात योग्य प्रमाणात प्रथिने, जीवनसत्त्वे आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवणारे ‘अँटीबॉडीज’ असतात. विशेषतः सुरुवातीचे पिवळसर दूध (कोलोस्ट्रम) बाळाला अनेक संसर्गांपासून वाचवते. जर काही कारणास्तव आईचे दूध उपलब्ध नसेल, तर डॉक्टरांच्या सल्ल्याने फॉर्म्युला मिल्क हा एक पर्याय असू शकतो, पण ते देताना स्वच्छतेची प्रचंड काळजी घ्यावी लागते.
महत्त्वाची गोष्ट अशी की, एक वर्षाखालील बाळांना थेट गायीचे किंवा म्हशीचे दूध देऊ नये. या दुधातील प्रथिनांचे प्रमाण जास्त असल्याने बाळाच्या कच्च्या मूत्रपिंडावर (Kidneys) ताण येऊ शकतो. बाळ एक वर्षाचे झाल्यानंतर त्याला संतुलित आहाराचा भाग म्हणून उकळून थंड केलेले गाईचे दूध सुरू करता येते. प्रत्येक मुलाची पचनशक्ती वेगळी असते, त्यामुळे सोशल मीडियावरील दावे किंवा कोणाचेही ऐकीव सल्ले मानण्यापेक्षा आपल्या बालरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे नेहमीच श्रेयस्कर ठरते. शेवटी, मुलाची बुद्धिमत्ता आणि आरोग्य हे केवळ दुधावर नव्हे, तर त्याला मिळणारा संपूर्ण आहार, प्रेम आणि योग्य संस्कारांवर अवलंबून असते.
