हाडांच्या मजबुतीपासून रोगप्रतिकारशक्तीपर्यंत; रोज एक ग्लास दूध पिण्याचे ‘हे’ आहेत आश्चर्यकारक फायदे.
दूध हे आरोग्यासाठी किती फायदेशीर आहे, हे आपण लहानपणापासून ऐकत आलो आहोत. पण दुधात नेमकी कोणती जीवनसत्त्वे (Vitamins) असतात आणि ती आपल्या शरीरासाठी काय काम करतात, हे जाणून घेणे रंजक ठरेल.
दुधात आढळणारी मुख्य जीवनसत्त्वे आणि त्यांचे कार्य :
१. व्हिटॅमिन A (Vitamin A) : डोळ्यांच्या आरोग्यासाठी आणि चमकदार त्वचेसाठी हे अत्यंत आवश्यक असते. यामुळे आपली रोगप्रतिकारशक्तीही वाढते.
२. व्हिटॅमिन D (Vitamin D) : हे जीवनसत्त्व कॅल्शियम शोषून घेण्यास मदत करते. शरीरात व्हिटॅमिन डी नसेल, तर आपण कितीही कॅल्शियम घेतले तरी हाडे मजबूत होत नाहीत.
३. व्हिटॅमिन B12 (Vitamin B12) : रक्तातील लाल पेशींच्या निर्मितीसाठी आणि मेंदूच्या कार्यासाठी हे खूप महत्त्वाचे आहे. शाकाहारी लोकांसाठी बी-१२ चा दूध हा सर्वोत्तम स्रोत आहे.
४. व्हिटॅमिन B2 (Riboflavin) : शरीराला ऊर्जा मिळवून देण्यासाठी आणि चयापचय क्रिया (Metabolism) सुधारण्यासाठी हे मदत करते.
५. कॅल्शियम आणि फॉस्फरस : जरी हे व्हिटॅमिन नसले तरी, दुधात भरपूर प्रमाणात असलेली ही खनिजे दात आणि हाडांची रचना मजबूत करतात.
दूध पिण्याचे फायदे :
हाडांचे आरोग्य : ऑस्टिओपोरोसिस (हाडे ठिसूळ होणे) सारख्या आजारांपासून बचाव होतो.
मांसपेशींची वाढ : दुधात असलेल्या प्रथिनांमुळे (Protein) स्नायूंची दुरुस्ती आणि वाढ वेगाने होते.
चांगली झोप : रात्री झोपण्यापूर्वी कोमट दूध प्यायल्याने ‘ट्रिप्टोफॅन’ मुळे शांत झोप लागण्यास मदत होते.
वजन नियंत्रण : दूध प्यायल्याने पोट बराच वेळ भरलेले राहते, ज्यामुळे सारखी भूक लागत नाही आणि वजन नियंत्रणात राहते.
त्वचेवर नैसर्गिक तेज : दुधातील लॅक्टिक ॲसिड त्वचेला मऊ आणि हायड्रेटेड ठेवण्यास मदत करते.
कोणी, किती आणि कधी प्यावे?
लहान मुलांना आणि वाढत्या वयातील मुलांना दिवसातून दोन वेळा दूध देणे आवश्यक आहे. प्रौढ व्यक्तींनी दररोज किमान एक ग्लास दूध पिणे फायदेशीर ठरते. ज्यांना दूध पचायला त्रास होतो (Lactose Intolerant), त्यांनी दही किंवा ताकाचा वापर करावा. शक्यतो दूध उकळून प्यावे आणि त्यात जास्त साखर टाकणे टाळावे, जेणेकरून त्याचे पूर्ण पोषण तुम्हाला मिळेल.
