मासिक पाळीच्या (Menstrual cycle) वेळी स्त्रियांना पोटाच्या खालच्या भागात वेदना होणे सामान्य आहे. ही वेदना कधी-कधी इतकी वाढते की रोजची कामेदेखील कठीण होतात . अशा परिस्थितीत, वारंवार औषध घेतल्याने शरीरावर अतिरिक्त भार येऊ शकतो, म्हणून आयुर्वेद आणि विज्ञानानुसार काही नैसर्गिक उपायांचा अवलंब करणे सुरक्षित आणि अधिक प्रभावी आहे. या पद्धती केवळ वेदना कमी करत नाहीत तर शरीराला विश्रांती आणि ऊर्जा देखील देतात. हॉट कॉम्प्रेस ही सर्वात जुनी आणि सोपी पद्धत आहे. खालच्या ओटीपोटात गरम पाण्याची बाटली किंवा हीटिंग पॅड ठेवल्याने स्नायूंना आराम मिळतो आणि रक्त प्रवाह (Blood flow) सुधारतो. यामुळे स्नायूंचा त्रास कमी होतो आणि वेदना हळूहळू कमी होऊ लागते. आयुर्वेदात हा उपाय स्नायूंच्या दुखण्यापासून मुक्त मानला गेला आहे.
दररोज 10-15 मिनिटे हे करणे खूप फायदेशीर आहे आणि कोणतेही दुष्परिणाम होत नाहीत. आल्याचा चहा हा मासिक पाळीच्या वेदना कमी करण्याचा आणखी एक प्रभावी मार्ग आहे. आल्यामध्ये दाहक-विरोधी आणि वेदना कमी करणारे गुणधर्म असतात, जे जळजळ कमी करतात. मासिक पाळीच्या काळात पोटदुखी होणे हा अनेक महिलांसाठी सामान्य समस्या आहे. यामागचे मुख्य कारण हार्मोनल बदल आहेत. मासिक पाळीच्या दरम्यान प्रोजेस्टेरोन आणि इस्ट्रोजेन या हार्मोन्सचे प्रमाण शरीरात बदलते, ज्यामुळे गर्भाशयाची स्नायूंमध्ये आकुंचन वाढते. गर्भाशयाच्या या आकुंचनामुळे रक्तवाहिन्यांवर दबाव येतो आणि रक्त प्रवाह काही काळ कमी होतो, ज्यामुळे पोटातील स्नायू आणि कंबर याठिकाणी वेदना निर्माण होतात. तसेच प्रोस्टॅग्लँडिन्स नावाचे रसायन शरीरात वाढते, जे स्नायूंना आकुंचित करते आणि वेदना वाढवते. यामुळे पोट, कंबर, गुदाशय आणि कधीकधी पायांमध्येही वेदना जाणवतात.
तसंच काही महिलांमध्ये मासिक पाळीच्या वेळी पोटदुखीची तीव्रता त्यांच्या आहार, जीवनशैली आणि मानसिक तणावावर अवलंबून असते. जड, तुपकट किंवा जास्त गोड पदार्थ सेवन केल्यास पोटगॅस, सूज किंवा अपचन वाढते, ज्यामुळे पोटदुखी अधिक जाणवते. तसेच शरीरातील पाण्याचे प्रमाण कमी राहणे, अतीताण किंवा स्ट्रेस असल्यास वेदना तीव्र होतात. काही महिलांना एंडोमेट्रिओसिस, फाइब्रॉइड्स किंवा पेल्विक इन्फेक्शनसारख्या वैद्यकीय समस्यांमुळे पोटदुखी अधिक होते. ह्या परिस्थितीत नियमित व्यायाम, हलका आहार, पुरेशी विश्रांती आणि ताणतणाव कमी करणे उपयुक्त ठरते.
मासिक पाळीच्या वेळी वेदना कमी करण्यासाठी काही नैसर्गिक आणि साधे उपाय आहेत. उष्ण पाण्याचा पॅक पोटावर ठेवणे किंवा हलकी स्ट्रेचिंग, योग आणि मळणे यामुळे स्नायू रिलॅक्स होतात. हर्बल टी, गरम पाणी किंवा हलके व्यायाम पचनक्रिया सुधारतात आणि रक्ताभिसरण वाढवतात. आहारात कॅल्शियम, मॅग्नेशियम, व्हिटॅमिन B6 यासारखी पोषक तत्वे वाढवली तर पोटदुखी कमी होण्यास मदत मिळते. तणाव आणि चिंता कमी करणे, पुरेशी झोप घेणे आणि आराम करणे देखील वेदना कमी करण्यासाठी आवश्यक आहे. या सर्व उपायांमुळे मासिक पाळीच्या वेदना नियंत्रित राहतात, महिलेला आराम व सुगम अनुभव मिळतो.
