संत तुकाराम हे इ.स.च्या सतराव्या शतकातील एक वारकरी संत – कवी होते.
पंढरपूरचा विठोबा हे तुकारामांचे आराध्यदैवत होते. तुकारामांना वारकरी ‘जगद्गुरू’ म्हणून ओळखतात.
वारकरी संप्रदायातल्या प्रवचन व कीर्तनाच्या शेवटी – ‘पुंडलीक वरदे हरी विठ्ठल, श्री ज्ञानदेव तुकाराम, पंढरीनाथ महाराज की जय, जगद्गुरू तुकाराम महाराज की जय’ असा जयघोष करतात.
पुणे येथील देहू या गावी संत तुकाराम महाराज गाथा मंदिर आहे.
संत तुकाराम महाराज यांच्या वडिलांचे नाव हे बोल्होबा आणि आईचे नाव कनकाई होते.
त्यांच्या वडिलांचे ते लहान असतानाच निधन झाले होते. त्यांच्या पहिल्या पत्नीच्या मृत्यूनंतर त्यांचे दुसरे लग्न एका श्रीमंत घराण्यातील जिजाबाई यांच्याशी झाले होते.
अशी माहिती आहे की, दुसऱ्या पत्नीसोबतच्या कौटुंबिक कलहामुळे संत तुकाराम हे नारायणी नदीच्या उत्तरेस असलेल्या मानतीर्थ पर्वतावर गेले आणि भजन करू लागले.
त्यांनी गायलेले 4 हजाराहून अधिक अभंग हे आजही लोकप्रिय असून मनाला प्रसन्नता देणारे आहेत.
यंदा मकरसंक्रांती १४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी साजरी होणार आहे. मकरसंक्रांतीच्या या दिवशी तीळ आणि गूळ यापासून बनवलेले लाडू खाण्याची प्रथा आहे.